Object

Title: Śladami zapisów kaznodziei wojskowego z 1623 roku, czyli jak Dembołęcki pisał swoje "Przewagi" = Following the military chaplain's notes from 1623 or how Dembołęcki wrote "The ascendancy" ["Przewagi"]

Creator:

Sztyber, Radosław

Date:

2018

Resource Type:

artykuł

Group publication title:

Filologia Polska, z. 4

Abstract_pl:

Szkic stanowi syntetyczny opis sposobu pisania przez Wojciecha Dembołęckiego jego książki pt. "Przewagi elearów polskich, co ich niegdy lisowczykami zwano". Ten wydrukowany w Poznaniu tekst przynosi świeżą relację z przygód najemniczego oddziału z czasu początków wojny trzydziestoletniej (1619-1622), w tym i bitwy pod Chocimiem (1621). Forma opowieści nie przypomina zwyczajnego pamiętnika, ponieważ jest raczej mieszaniną rozmaitych typów narracji. ; W niektórych partiach można dostrzec osobiste wspomnienia kapelana, zwłaszcza w obrębie rozdziałów, prezentujących niedzielne kazania głoszone przez franciszkanina przed jego żołnierzami (niektóre z nich uwydatniały niezwykłe więzi Boga z gloryfikowanymi w ten sposób lisowczykami, którzy dodatkowo mieli być Machabeuszami Nowego Testamentu ? jak twierdzi apologeta). ; Wstępne zdania zawierają informacje, że duchowny zagubił jego pisany in statu nascendi diariusz, dlatego też to oczywiste, iż "Przewagi" wypadają jako rekonstrukcja nieistniejących już wtedy zapisów. Jednak kilka dokumentów zapewne przetrwało w bagażach Dembołęckiego, ponieważ zostały zacytowane w książce z 1623 ? autentyczne listy adresowane do dowództwa pułku oraz jego prawa. Wysoka frekwencja cytatów ewangelicznych bądź ich objaśnień prowadzą do wniosku, iż na biurku Dembołęckiego musiały znajdować się notatki wykorzystywane podczas działalności kaznodziejskiej. ; Poza tym autor był naocznym świadkiem większości wydarzeń zobrazowanych w jego książce, a nawet wyraźnie rozróżnia to, co widział osobiście, a czego nie widział, natomiast powtórzył, zmierzając tropem zasłyszanych sprawozdań. Co więcej, w wierszu kończącym całą książkę wyznaje, że niektóre fragmenty były drukowane, podczas gdy w tym samym czasie inne dopiero powstawały. Działo się to w gościnie w Poznaniu. Argumenty te miały być usprawiedliwieniem licznych błędów zauważonych jeszcze w warsztacie typograficznym (Jana Wolraba). ; Wszystkie te okoliczności i inne szczegóły (dostrzeżone w analizowanym raporcie) ukazują prawdę o sposobie pracy Dembołęckiego nad jego pierwszą książką. Powstała w pośpiechu, gdyż relacja miała jeden istotny cel: odbudować dobre imię skompromitowanych lisowczyków. Symptomatyczne ? autor ponoć wykradł część nakładu, a wspomniany wyżej drukarz trafił do więzienia za druk tytułu bez wymaganej ówcześnie aprobaty biskupiej. Nie ma wątpliwości, że książka była niezwykle potrzebna i dotarła do czytelników, pomimo wielu przeszkód.

Abstract:

The sketch is a synthetic desrcription of Wojciech Dmebołęcki's way of writing his book entitled "The ascendancy of Polish elears formerly called lisovchicks" ["Przewagi elearów polskich, co ich niegdy lisowczykami zwano"]. This text printed in Poznań (1623) text brings a fresh relation on the mercenary troops? military adventures during the beginning of the Thirty Years? War (1619-1622) including the Battle of Khotyn (1621). The story's form does not seem to be common memoirs, it is rather a mixture of various narration types. ; In some parts chaplain's personal recollections may be noticed, especially within chapters presenting Sunday sermons preached by the Franciscan to his soldiers (some of them highlighted extraordinary connections of God with gloryfied in that manner lisovchicks who, additionally, were the Maccabees of New Testament ? as the eulogist states). Initial sentences contain information that the monk lost his diary written in statu nascendi, therefore it is obvious "The ascendancy" appears as a reconstruction of non-existing then papers. ; However, some documents certainly preserved in Dembołęcki's luggage because they were cited in the book from 1623 ? authentic letters addressed to the headquarters of the regiment and its laws. High frequency of gospel quotations or their explanations lead to a conclusion that there must have been some notes on Dembołęcki's desk used before in his preaching activity. ; Besides, the author was an eyewitness of more events pictured in his book and clearly distinguishes what he saw on his own and what he did not see at all but repeated following some heard accounts. Moreover, in a poem ending the entire book he confesses that some sections were being printed and at the same time the others were being written. ; It took place in a Poznań guesthouse. These arguments should have been an excuse for numerous errors noticed yet in a typographic workshop (of Jan Wolrab). All those circumstances or other details (found in the report in question) reveal the truth on Dembołęcki's way of working on his first ever book. It was created in a hurry because the relation had an important aim: to rebuild good reputation of disgraced lisovchicks. ; Significantly, the author apparently stole some copies of the whole edition and the abovementioned typographer was imprisoned for printing the title without episcopal approval required at the time. There is no doubt the book was extremely needed and reached the readers despite serious difficulties.

Publisher:

Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski, Instytut Filologii Polskiej

Contributor:

Sztyber, Radosław - red. nacz.

Format:

application/pdf

Pages:

39-51

Source:

Filologia Polska. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego, z. 4

Language:

pol

Rights:

Biblioteka Uniwersytetu Zielonogórskiego

Similar

This page uses 'cookies'. More information